Een zonnige dag met meer dan 20 geïnteresseerden. Voor gids Jacques Buermans was het zijn eerste keer. Niet dat de man voor het eerst op Schoonselhof rondliep, ook niet dat hij voor het eerst een rondleiding gaf maar wel dat het de eerste keer was dat er een rondleiding gegeven werd over “een tweede leven voor oude grafmonumenten”. Een aantal van de deelnemers keken al vreemd op toen onze gids stelde: “zij die komen voor beroemde beentjes moet ik ontgoochelen want die gaan we NIET bezoeken!”

Gestart werd er bij het graf Hermans. Onze gids toonde dat het vroeger volledig overgroeid was en wist te vertellen dat het de pleisterplaats was van een zwerver en dat bij het verwijderen van het overtollige groen ook “kiekebillekes” en colablikjes tevoorschijn kwamen. Na een grondige reiniging werd het in peterschap genomen. Wat verder zagen we generaal-majoor Petrus Verbeeck in peterschap genomen met de bedoeling er ooit zelf in begraven te worden (bruikleen) door ene mijnheer … Verbeeck.

Maria S'Heeren was slachtoffer in de lichtstoet van 1902 te Antwerpen. Het graf werd door de vzw Grafzerkje, waar onze gids voorzitter van is, gerestaureerd en het is de bedoeling om de plaat te laten herkappen zodat de tekst duidelijker wordt. Bij Bertels vertelde Jacques dat hier ooit een poging was tot diefstal. Het bronzen beeld werd door de vzw, met de hulp van de mensen van de begraafplaats, teruggeplaatst en stevig bevestigd.

We keken toch even raar op toen Jacques Buermans ons vertelde dat we bij “zijn laatste rustplaats” stonden! Hij vertelde dat het prachtige monument voor Adolf Dumont ooit op een lijst stond om in de container te verdwijnen en dat hij die concessie overnam. Toen in Antwerpen bruikleen, het zelf begraven worden in een verlopen grafconcessie, een feit was gaf Jacques het goede voorbeeld en bestemde dit monument als zijn laatste rustplaats. Dat hij nog maar even wacht om daar gebruik van te maken. Een groot graf was dat van de familie Lynen.

Een iemand van die familie was de eerste voorzitter van de Antwerp Bicycle Club en het monument werd door de mensen van RABC grondig gerestaureerd. Over dit monument zagen we een ander voorbeeld van een grafmonument dat bestemd was voor bruikleen namelijk het graf Melges. In het graf von Wrede werd recent, zo wist ons het aanwezige hoofd van de begraafplaatsen te vertellen, een asurne bijgezet. Jozef Lies, portret- en historieschilder, blijkt de “nagel aan de doodskist”, de uitdrukking is hier misschien wel op zijn plaats, van de vzw Grafzerkje te zijn. Blijkbaar deed de vereniging al het mogelijke om een restauratie die 20000 euro zou kosten in orde te krijgen maar blijkbaar werken Monumenten & Landschappen niet erg mee, volgens Jacques is dit nog licht uitgedrukt.

Victor Driessens zijn monument zag er prachtig uit. Blijkbaar werd het een viertal jaren geleden grondig gerestaureerd door bemiddeling van de heer Carlos Vanhecke, van de firma Verstraete-Vanhecke. Maar naar aanleiding van de Week van de Begraafplaatsen had het bedrijf nog eens extra de moeite gedaan om het monument op te poetsen.

Aan de overzijde het monumentale graf voor schrijver Hendrik Conscience. Het afdelingshoofd had ook hier goed nieuws: men gaat trachten om het monument te restaureren tegen 2012, het Consciencejaar. Minder monumentaal, een eenvoudige steen, bleek de laatste rustplaats voor baron Henri Leys, historie-, genre- en portretschilder, te zijn. Maar ook hier werd een peter gevonden die goed voor “zijn” monument zorgt. Na een stuk wandelen kwamen we aan bij de grafkapel Nicolopulo. Jacques vertelde hier dat hij indertijd het monument overnam omdat het met verdwijnen bedreigd werd. Door een bominslag in 1944 werd de kapel vernield en vzw Grafzerkje zorgde ervoor dat er nieuwe roofing kwam, nieuwe raampjes ter vervanging van de glas-in-loodramen die sneuvelden en dat de bronzen deur teruggeplaatst werd. Spijtig genoeg werd ze na amper 14 dagen gestolen! Wie doet nu zo iets? Jacques Buermans had hier een verrassing in petto. Dankzij de familie Vanhecke kon hij het, door de familie vernieuwde interieur, tonen. Prachtig met nieuwe glas-in-loodramen die een heel persoonlijk verhaal vertellen.

Het graf van de familie Ciselet, een aantal stierven tijdens de oorlog, werd door mensen die interesse betonen voor piloten gerenoveerd. Als laatste grafmonument was dit voor dichteres Alice Nahon aan de beurt. Alice werd bedacht met een aantal bloemstukken en onze gids wist hier te vertellen dat twee leden van zijn vereniging dit monument al jaren koesteren en onderhouden. Zij werden ook peter van dit graf. Eindigen deden we bij een lege plek? Hier bleek ooit het grafmonument voor dierenbeeldhouwer en medaillist Josué Dupon gestaan te hebben. Dit werd ooit door de stadsdiensten verwijderd. En zo was de cirkel rond want het was door het verwijderen van een aantal grafmonumenten dat vzw Grafzerkje in gang schoot en de voorzitter wist ook nog te zeggen dat ze heel veel hulp kregen van de mensen van de begraafplaats. Een aantal deelnemers vroegen zich hier wel af of hier geen nieuw grafmonument kon opgericht worden en blijkbaar heeft de Antwerpse dierentuin, de "Kameeldrijver" staat aan de ingang van de Zoo, dit ooit overwogen. De aanwezigen werden toch heel wat wijzer tijdens deze rondleiding onder een blakende zon.

Jack Marcova

Foto’s Leo Spiessens

Naschrift: Zoals de pleger van het artikel stelde was het inderdaad mijn “maidentrip” aangaande een rondleiding om peterschap en bruikleen beter bekend te maken. Ik was een meer dan tevreden man. In de eerste plaats door de belangstelling vanuit de begraafplaats. De heer Hendrik De Bouvre, afdelingshoofd van de begraafplaatsen, was een geïnteresseerd deelnemer. Bedankt voor uw aanwezigheid en uw interesse. Ik was ook meer dan tevreden over de inbreng van de aanwezigen. Regelmatig werden vragen gesteld waaruit bleek dat het onderwerp hen een warm hart toedroeg. Dit alles, samen met een prachtige dag, maakte deze rondleiding voor mij een van de hoogtepunten van het jaar.

Waren er dan geen minpunten? Toch wel. Nadat ik anderhalve maand vóór deze rondleiding een “previewrondleiding” deed om eens te kijken waar er nog aan de rondleiding gesleuteld diende te worden deed ik een oproep naar de leden waar ik met mijn groep langsheen een of meer van “hun” grafmonumenten ging passeren om te vragen om die grafmonumenten in orde te brengen. Een aantal gingen daar op in. Luc, Louis en de mensen van Hangar Flying zorgden ervoor dat hun grafmonumenten er prima bijlagen. Maar anderen vonden niet de tijd om iets aan hun graven te doen. Het zijn allemaal grafmonumenten die indertijd tip top in orde waren en waar er enkel wat overtollig onkruid diende verwijderd te worden maar zelfs dat bleek te veel gevraagd. Jammer maar dit is het zwakke punt in dat peterschapsverhaal. Je kunt alleen maar “dreigen” om hun peterschap af te nemen maar daar zijn die monumenten niet mee gebaat.

Ik wil toch positief eindigen. Ik kreeg enkele dagen vóór de rondleiding een telefoontje van de heer Dirk Vanhecke, zoon van Carlos Vanhecke de man die voor onze vzw Grafzerkje gratis het grafmonument voor Victor Driessens restaureerde, die mij vertelde dat ze, speciaal in het kader van de rondleiding, het Driessensmonument hadden opgeknapt zodat het er weer bijlag als vijf jaar geleden. Maar dat was nog niet alles. Dirk bood mij de sleutel van de grafkapel Nicolopulo aan: de laatste rustplaats voor Carlos Vanhecke en een voorbeeld van bruikleen (de grafkapel uiteraard). Carlos werd onder de grafkapel begraven en de concessie, die indertijd door onze handige William min of meer en met beperkte middelen in orde gebracht werd, werd later door de firma Verstraete – Vanhecke beter dan ooit in orde gebracht. Ik had nog nooit een bezoek kunnen brengen in de grafkapel. Dus speciaal voor ons werd ik in de mogelijkheid gesteld om de binnenzijde van de grafkapel tonen. Prachtig. De kapel kreeg een, nieuw, altaar met boven het altaar een mooie foto van Carlos en een prachtige tekst van de hand van Dominique Baston. Niet een sirooptekst waar met alle lof over de overledene gesproken wordt maar een erg persoonlijke, waarheidsgetrouwe tekst. Ik kon ook nog vernemen van Dirk Vanhecke dat het altaar een kopie is van een altaar op de begraafplaats Recoleta in Buenos Aires (Argentinië). De glas-in-loodramen die wij indertijd vervingen door gewoon vensterglas werden vervangen door originele glas-in-loodramen die een erg persoonlijk verhaal vertelden. De zes glasramen aan de zijkanten: één stengel = Carlos, twee stengels = Carlos en zijn echtgenote, drie stengels = Carlos en zijn echtgenote en hun oudste zoon Marc, vijf stengels = de vijf kinderen, twee stengels = de kinderen zijn het huis uit, twee stengels waarvan één afgeknapte stengel = de echtgenote blijft over de geknapte stengel symboliseert Carlos. Het achterste glasraam symboliseert het leven dat altijd maar verder gaat. Prachtig en vol symboliek. Een aanwinst voor de begraafplaats en een ontwerp van Dominique Baston, architect en pater Dominicaan. Met dank aan An en Dirk Vanhecke om de mogelijkheid te bieden om, zoals wij altijd zegden, “het appartement van Carlos” te mogen bezoeken maar zeker voor de inspanningen die zij deden om deze grafkapel tot een juweeltje op deze dodenakker te maken. Bedankt!

Jacques Buermans