Schoonselhof nu

Eén van onze Nederlandse leden Piet Vernimmen was bereid om het boek 'Schoonselhof nu' te bespreken. Zo kunnen we ervan overtuigd zijn dat de objectiviteit gevrijwaard wordt.

De uitgave bestaat uit vier onderdelen: ten eerste de essays over sterven en dood, begraven en begraafplaatsen door onder andere Tom Lanoye en Kristien Hemmerechts; de schitterende foto-tryptieken door Carl de Keyzer; de bijgevoegde DVD én (de hoofdmoot van het boek) de graf- en levensbeschrijvingen door Anne-Mie Havermans.

Laat ons voorop stellen: het is een Prachtboek dat op elke salontafel van elk Grafzerkje thuishoort. Maar ikzelf vind het nogal rommelig opgezet. En ik had bovendien graag informatie gewild over de vele honderden grafzerken die niet in het boek staan beschreven. Die informatie is er, dus waarom dan niet de mogelijkheden van DVD/CD ten volle benut? 'Weinigen is het gegeven / te overleven / na de hartstilstand / aan de rand / van stille dreven', dicht Jean-Emile Driessens. En dat is zo, en je kunt niet alles op een DVD’tje kwijt – maar wat was het fantastisch geweest de uitgave te voorzien van een bijna encyclopedische inventarisatie ?

Het boek is een uitgave van de Erfgoedcel Antwerpen en de trots over hun uitgave in het voorwoord is meer dan terecht. Maar even terecht is de zorg die Kristien Hemmerechts 10 pagina’s later uitspreekt over hoe de stad met Schoonselhof omgaat.

De opzet waar Anne-Mie Havermans voor heeft gekozen bij de beschrijving van de grafmonumenten is een thematische: 'Eigen kunst op het graf', 'Verenigingsleven', 'Funeraire uitdrukking.' Dat levert weliswaar verrassingen op, maar zorgt er ook voor dat bijvoorbeeld het ereveld met de schrijvers over het gehele boek verspreid is. Ernstiger in dit verband is dat de grafzerk voor Gerard Walschap met de tekst 'Dag mensen, dat ‘t welga' in het gehele boek niet voorkomt!

Maar dit zijn futiliteiten, want het is een standaardwerk geworden. Het boek 'Schoonselhof nu' getuigt inderdaad van een eigentijdse visie. Hoewel: menig bewoner van de necropool zal zich in het graf omdraaien als hij de suggesties hoort van de medewerkers van de Eindhovense Design Academie.

Te uwer informatie: op de DVD zien wij ook Jacques en William Windey aan het werk. Dat wil zeggen: William werkt terwijl Jacques opmerkt: 'In elke samenwerking heb je iemand nodig die werkt en ene die delegeert'.
Piet Vernimmen

Het leven gaat verder, zeggen ze

Er heerst nog altijd een taboe rond “rouwen”. Daarom werden er rouwgroepen opgericht en verscheen recent een boekwerk “Het leven gaat verder, zeggen ze”, lotgenoten ontmoeten elkaar in rouwgroepen door Arthur Polspoel, Monique Dujardin, Kathleen Roskams, en zopas verschenen bij Davidsfonds in samenwerking met Ten Have-Baarn, Nederland.

Begraafplaatsen, dood, rouw, hebben naast het socio-culturele, het archeologische en historische aspect, ook een niet te onderschatten emotionele betekenis. Het sterven van een geliefde heeft op het leven van de nabestaanden een enorme impact die door de maatschappij grotendeels niet begrepen of genegeerd wordt. "Het leven gaat verder" is meestal de laatste zin van een gesprek. Toch is dat niet zo, voor de nabestaanden gaat het leven niet zomaar verder maar staat vaak - emotioneel alvast - stil.

Het boek geeft een neerslag over jarenlang omgaan met en begeleiden van mensen in een rouwproces, heel speciaal ook in ontmoetingsgroepen van lotgenoten. Vele moedige getuigenissen van deelnemers aan rouwgroepen zijn opgenomen in het boek.

In die rouwgroepen kunnen mensen hun emoties kwijt, ze kunnen er over praten. In het werk zijn een aantal pakkende getuigenissen opgenomen want de buitenwereld beseft veel te weinig waar mensen die een dierbare verloren mee te kampen hebben. Elk verlies is anders. Zo heerst er soms boosheid omwille van het feit dat men een ruzie met een familielid niet heeft kunnen bijleggen. Een andere keer is er de machteloosheid omdat men niet kon helpen, men volgde een cursus “eerste hulp” maar toen men die in de praktijk bracht om het leven van een naaste te redden lukte het niet. Een andere keer verwijt men zichzelf dat het plotse overlijden had kunnen vermeden worden, had ik hem maar met de wagen naar het werk gebracht zou de dierbare onderweg niet verongelukt zijn.

De rouwgroepen zorgen er tevens voor dat het onbegrip dat er dikwijls is in de omgeving van de rouwende heerst kan begrepen worden. In die groepen heerst een enorme luisterbereidheid. De deelnemers leren ook hoe het moet met “verdriet” als uitgangspunt. Er wordt ook geleerd om je niet schuldig te voelen indien je je gelukkig voelt. Er worden mogelijkheden aangereikt om om te gaan met tastbare, concrete, dingen van de overledene: zijn stem horen op je GSM, het hemd dat hij droeg koesteren en dergelijke meer. Een getuigenis gaat over iemand die niet wilde nadenken over, niet wilde stilstaan bij, het verdriet. De rouwgroep leerde hem dat. Een andere getuige stelt dat hij mensen zag veranderen van een “hoopje ellende” in positieve mensen.

Kostprijs 14,95 euro. Leden van vzw Grafzerkje krijgen het boek bij afhaling in de Paul Vekemanslaan 5, Hoboken aan de prijs van 12 euro. Bij verzending komt er 2 euro verzendingkosten bij. Na overschrijving van 14 euro op rekening bij Fortis 035-5493721-70 van Rouwzorg Vlaanderen vzw wordt het boek onmiddellijk per post opgestuurd.
Jacques Buermans

In Memoriam

Er is een nieuw boekje op de markt dat een must is voor funerair geïnteresseerden. Van de hand van Geert Verbeke verscheen “In Memoriam”. Wat opvalt is het handige formaat. Het is een werkje dat makkelijk in de binnenzak kan. Langs de ene kant staan een aantal haiku’s. Deze drieregelige dichtvorm komt uit Japan en is voor een groot deel van ons geen onbekende. Wat hier wel opvalt is dat haiku’s ideaal zijn om te mediteren over leven en dood zoals Geert Verbeke hier op een prachtige wijze doet. Wat mij minder bekend was waren de tanka’s. Deze dichtvorm komt eveneens uit Japan en blijkt de voorloper van de haiku te zijn. Daarnaast staan er in “In Memoriam” ook haibuns. Dit zijn korte prozastukjes afgewisseld met een haiku. In het boek staat de haibun gericht op rouwverwerking en zijn zeer sober opgevat.

Ik kon het boekje inkijken en constateerde dat het zeer vlot las. Soms staan er wel té veel prozastukjes op één bladzijde maar dit zal natuurlijk wel alles te maken hebben met de begrijpelijke bedoeling om de prijs zo veel mogelijk te drukken. Naast gedichten staan er ook zwartwitfoto’s in “In Memoriam”. En dat is, voor mij, een echte meevaller. In de eerste plaats zijn de foto’s “complementair” met de gedichten. Maar er zitten echte juweeltjes tussen. Het is zeker de verdienste van Geert Verbeke dat hij niet “zo maar” foto’s nam die passen bij het onderwerp van de haiku’s en dergelijke maar er zitten echte sfeerbeelden tussen waaruit blijkt dat Verbeke er zich niet op een drafje van af maakte. Ik ben geen “kenner” maar zie toch zo dat de foto’s, alhoewel in zwart en wit, toch “kleur” uitstralen. Vaak is nevel en mist de bondgenoot van Geert Verbeke. Het merendeel van de foto-opnames werd gedaan door de auteur in Oost en West Vlaanderen maar er zitten er ook tussen van Kathmandu, Nepal, en Mahdia, Tunesië. Kommaneuken doe ik wanneer ik zie dat iemand enkele foto’s maakte op “Père Lasaige” te Parijs. Dit kan misschien verholpen worden bij een herdruk van het werk? In ieder geval was ik aangenaam verrast met dit handige boekje.

Bijkomende informatie is te bekomen op www.A3boeken.nl. Het boek is verkrijgbaar in de boekwinkel. Verdeler voor Vlaanderen: Agora Uitgeverscentrum in Aalst, ISBN/EAN 978 90 77408 28 5. Prijs € 17,50.

Begraafplaatsen van Amsterdam

“De begraafplaatsen van Amsterdam”, geschreven door Margriet de Roever & Jenny Bierenbroodspot, met foto’s van Wim Ruigrok, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, Amsterdam 2004, ISBN 90 5937 0147. Het boek kost 30 euro.

Sommige boeken zijn zó goed en mooi verzorgd, dat ze na aanschaf nog maanden op de (salon)tafel liggen: het is zonde om ze meteen in de alfabetische boekenkast te plaatsen. “De begraafplaatsen van Amsterdam” is zo een boek: stijlvolle hardcover, fullcolour uitgegeven met werkelijk schitterende foto’s, een sfeervolle omslagfoto, relevante bijlagen en registers, duidelijke indeling, Elke pagina van dit boek straalt uit: “Er is zorg aan mij besteed”! “De begraafplaatsen van Amsterdam”, is zowel bedoeld als wandelgids als naslagwerk, maar ikzelf neem het niet mee op reis: stel je voor dat er een krasje op komt of erger nog: stel je voor dat het regent. Het boek is ook niet zo praktisch als wandelgids: van uitgezette routes is geen sprake, de Roever beschrijft relatief weinig graven en toelichting op de grafmonumentensymboliek ontbreekt bijna geheel. Dit boek over de 30 Amsterdamse begraafplaatsen telt 230 pagina’s en bevat ruim 50 grote foto’s en tal van plattegronden. Onnodig dan ook te vermelden dat de samenstellers keuzes hebben gemaakt. Kortom, thuis goed lezen en daarna op stap.

De inleiding van het boek beschrijft de geschiedenis van de Amsterdamse kerkhoven en begraafplaatsen. In de Middeleeuwen begroef men de doden op het veldje naast de kerk, maar wie het zich kon veroorloven werd in de kerk bijgezet. Vanaf 1400 is de geschiedenis van de begraafplaatsen onlosmakelijk verbonden met de stadsgeschiedenis en met de soms explosieve bevolkingsgroei. Helder zet de Roemer uiteen hoe met het oprukken van de stad de begraafplaatsen zich naar de rand begaven. Zij gaat in op de invloed die drie pestepidemieën van de 17e eeuw hadden (samen goed voor 48.000 slachtoffers!), hoe de joodse immigranten hun invloed deden gelden en hoe begraafplaatsen ontstonden los van een kerkgebouw. Haar inleiding gaat verder onder andere in op de invloed van de napoleontische wetgeving, op de problemen die de Amsterdamse katholieken hadden, op de oorlogsjaren, op het cremeren en op de begrafenisgebruiken van allochtone Nederlanders.

Roemer beschouwt begraafplaatsen als een unieke combinatie van groen, gebouwen, graf-zerken en water. Bij elke begraafplaats start Roemer met een beschrijving van het groen: de planten, bomen en parkaanleg; vervolgens gaat zij in op de geschiedenis van de begraafplaats, waarbij de geschiedenis van het betreffende stadsdeel het uitgangspunt vormt. Elke beschrijving eindigt met “Een keuze uit de graven”. Dat laatste onderdeel had wat mij betreft wel wat uitgebreider gemogen …
Piet Vernimmen - Dit artikel verscheen in de Nieuwsbrief Nr. 23 - mei 2005

Op de plaats rust

Ton Vingerhoets schreef een boek “Op de plaats rust, mijmeren op de mooiste kerkhoven”. Hij bekijkt begraafplaatsen als een oord waar men tot rust kan komen, kan wandelen of zitten soezen en vooral fantaseren over de namen op de grafstenen en de mensen die eronder liggen. Hij beschouwt ze als recreatieoorden bij uitstek en schreef impressies van kerkhoven over de hele wereld.

Vingerhoets is niet, en wil dit ook niet zijn, volledig. In zijn uitgebreide “verantwoording” noteert hij wat hij allemaal nog had kunnen schrijven. Je vindt in het boek niets over Père Lachaise, een enkele vermelding over het Weense Zentralfriedhof en maar weinig over Highgate. Toch is het boek een aanrader. Niet alleen omdat het boek zeer vlot leest maar zeker omdat Ton Vingerhoets soms zeer verrassend uit de hoek komt. Hij laat ons kennismaken met zijn “topbegraafplaatsen”. Als zijn onbetwiste nummer één staat het, voor mij onbekende, kerkhof van Painswick in Groot-Brittannië. Maar Ton spreekt daar met een enthousiasme over dat je geneigd bent je koffers te pakken en er heen te trekken. En wat gezegd van een Nederlander die Schoonselhof op nummer twee plaatst? Onze vriend Guus Rüsing zal tevreden zijn om te vernemen dat Roermond de top drie vervolledigd. Ton Vingerhoets is op de hoogte van wat De Terebinth uitspookt en hij kent verdorie ook Grafzerkje. Hij heeft wel, een opmerking die ik nog hoorde, een probleem met het feit dat wij ons “grafzerkjes” noemen.

Interesse? Gauw aanschaffen. Ton Vingerhoets, Op de plaats rust, Uitgeverij Ten Have, ISBN-nummer: 90 435 0961 2. Prijs € 19.90.
Dit artikel verscheen in de Nieuwsbrief Nr. 19 - september 2004

Dodenakker

De Vlaamse schrijver Piet Teigeler maakte een reeks misdaadromans waarin het speurdersduo Carpentier en Dewit een hoofdrol in speelt. Het opmerkelijke van deze reeks is dat ze zich steeds in en om Antwerpen afspeelt en dat vele locaties en personen zeer herkenbaar weergegeven worden. Een aandachtige lezer kan zelfs enkele Grafzerkjes met naam en toenaam in “Dodenakker” aantreffen. Hoe het voorlopig recentste boek tot stand kwam is reeds een verhaal op zich.

Tijdens de voorbereidingen voor een dichterswandeling op de begraafplaats Schoonselhof trokken Willem Houbrechts en ikzelf een aantal keren samen op pad. Willem kent mij en hoorde mij steeds “zeveren” over een schepen van de stad Antwerpen die maar niet bleek te beseffen dat jaarlijks waardevolle monumenten in de containers belanden, over de zwerver die reeds jaren op mijn zenuwen werkt omdat hij eens brand stichtte en zich regelmatig in de wachtzaal ophoudt tot groot ongenoegen van, meestal vrouwelijke, personen die een sanitair bezoek aan de toiletten willen brengen, over filmvandalen die onherroepelijke schade aan de monumenten van de begraafplaats toebrachten en andere “ongure” figuren die zich op “zijn” Schoonselhof onledig hielden. Wat Willem deed besluiten met “gij hebt praktisch met iedereen die hier rondloopt ruzie, straks is er nog iemand die U wil vermoorden. Genoeg voor Willem om zijn vriend, de in Spanje verblijvende misdaadauteur Piet Teigeler, te mailen om hem een onderwerp voor zijn nieuwste romanaan de hand te doen. Piet zag dit wel zitten en bracht, tijdens de boekenbeurs van 2002, een bezoek aan de begraafplaats waar hij een rondleiding kreeg van Willem en mijzelf. De schrijver was enthousiast en stelde enkele gerichte vragen in de aard van: waar kan men hier best een lijk verbergen, hoe raakt men ’s nachts buiten, is de begraafplaats verlicht. Tijdens het scheppingsproces van “Dodenakker” mailde de heer Teigeler mij nog enkele malen om bijkomende informatie te bekomen. Begin oktober 2003 was “Dodenakker” klaar.

Voor een korte inhoud en een bespreking citeer ik Fred Braeckman in “de Morgen” (met dank aan Grafzerkje Jenny Bonnast). “Dodenakker” is weer een volbloed Teigeler. De oude commissaris is met ziekteverlof in afwachting dat hij met pensioen gaat en Dewit heeft zijn taak overgenomen. De politie is nu federaal geworden. Carpentier heeft bij zijn afscheid een terriër cadeau gekregen van zijn collega’s, die het hondje Watson hebben gedoopt. Bij een wandeling op het Schoonselhof brengt de hond een menselijk oor mee. Daarna wordt in een vervallen grafkapel ook een lijk ontdekt. De weinige sporen wijzen naar Bosnië-Herzegovina: de kogel die in het lijk zit komt van een Joegoslavisch wapen, ook een doosje lucifers wijst in die richting. Kort daarop volgt nog een tweede moord, nu gaat het om een marginaal die op het Antwerpse kerkhof woont (Neen Grafzerkjes dat ben ik niet - Jacques) Beetje bij beetje wordt duidelijk dat de man zonder oor een gewezen legionair was en dat de tweede dode waarschijnlijk getuige is geweest van de moord. En als nu ook nog op schootsafstand van de eerste moord een Joegoslaaf woont, is de link met de burgeroorlog meteen gelegd. Het complexe verhaal zit knap in elkaar, maar omdat de personages nogal eens van naam veranderen moet je wel goed bij de les blijven. Met “Dodenakker” heeft Piet Teigeler niet alleen een sobere, intelligente en goed geconstrueerde politieroman met een verrassend einde geschreven. Tussendoor krijg je ook een ontroerend liefdesverhaal dat ontdaan van melodrama en meligheid des te sterker overkomt.

Dodenakker van Piet Teigeler is een uitgave van Houtekiet, ISBN 90 5240 735 5. Meer info over werk van Piet Teigeler op www.teigeler.net. Prijs € 14,90
Dit artikel verscheen in de Nieuwsbrief Nr. 14 - november 2003

Vier Brusselse begraafplaatsen

In de reeks Archiefbeelden verscheen zopas “Vier Brusselse begraafplaatsen” een tweetalige uitgave van Staf Schoeters, lid van vzw Grafzerkje, met foto’s van Bib. (auteurs van “Schoonselhof” in dezelfde reeks) bij uigeverij Tempus Publishing Ltd. / distributie Agora Uitgeverscentrum Aalst. Verkrijgbaar via Schoeters Staf, 03/644 45 15, E-mail: stafschoeters@mail.be

‘De begraafplaatsen van Evere, Elsene, Laken en Ukkel zijn ongetwijfeld de fraaiste en bekendste rustplaatsen in de Brusselse regio. Deze locaties bieden ons de stilte en de pracht van de natuur naast de uitstraling van twee eeuwen architectuur en schone kunsten. Bovendien openbaart zich in de poëzie van de symbolen de geest en de overtuiging van wie ons is voorgegaan. Dit boek is een boodschap in een fles, geworpen in een zee van tijd. Laat deze boodschap, die meer dan 200 foto’s bevat, niet verloren gaan.’
Staf Schoeters - Dit artikel verscheen in de Nieuwsbrief Nr. 26 - november 2005

Guide des tombes d’hommes célèbres

Willem Houbrechts trok naar Frankrijk en besprak volgend boek: Bertrand Beyern: Guide des tombes d’hommes célèbres. Uitgeverij: Le Cherche Midi Paris 2003.

Jacques had het natuurlijk al, maar aan de iets minder alerten onder ons wil ik bovenstaand boek beslist aanraden. Zeker aan hen die al wel eens op zwerftocht gaan doorheen Frankrijk. Dat land is rijk aan beroemdheden op historisch en andere terreinen, en van een paar duizend van die “hommes (et femmes...) célèbres” (ik heb ze niet geteld, maar het zijn er véééél !) geeft Bertrand Beyern de plaats aan waar ze begraven liggen. In zijn voorwoord betoogt de auteur dat het boek niet volledig is, en dat kàn vanzelfsprekend ook niet, maar het zet de funerair belangstellende toch al een heel eind op de goede weg. Van Prins Aage van Denemarken (?) tot Nicolas de Zvorokine (??) en van Abbenans tot Zonza, staat het boek 312 pagina’s dik bol van zeer gecondenseerde maar nuttige informatie. En inderdaad, aan het eind zowel een personen- als een plaatsnamenregister, onmisbaar hulpmiddel om een werk als dit met vrucht te kunnen raadplegen. Leuk om gewoon te doorbladeren (je kan het, eenmaal begonnen, moeilijk opnieuw wegleggen, dus reserveer er voldoende tijd voor !), en het kan er je reizen in la douce France alleen maar interessanter en boeiender op maken! Voor € 18.50 (in Frankrijk) kan je het niet niét in je boekenkast hebben.
Willem Houbrechts - Dit artikel verscheen in de Nieuwsbrief Nr. 24 - juli 2005

Parkbegraafplaats Schoonselhof “Ik hecht mij of ik sterf”

Ik kreeg hulp vanuit Nederland. Piet Vernimmen, ook genoemd de bovenrivierse penningmeester, las het tijdschrift van Openbaar Kunstbezit Vlaanderen jrg. 2004/4. Prijs € 6,20. Ziehier zijn bespreking:

Het laatste nummer van OKV heeft als titel “Ik hecht mij of ik sterf”. Het is in zijn geheel gewijd aan ‘onze’ parkbegraafplaats Schoonselhof. Om maar meteen met de deur in huis te vallen: het is een schitterend nummer geworden! Alle lof voor de inhoud, voor de foto’s en alle lof voor Anne-Mie Havermans, die dit nummer samenstelde. Rennen naar de tijdschriftenverkoop, naar de Antwerpse Stadswinkel of naar het OKV. ! (in dat laatste geval: een e-mailtje naar OKV is handiger) Al op de eerste pagina een prachtfoto, ‘Schoonselhof vanuit de hemel’. In het openingsartikel “Een domein voor de doden”, beschrijft Havermans de geschiedenis van Schoonselhof. In 1784 verbood Jozef II verdere aanleg van begraafplaatsen in de stad Antwerpen. In 1876 sloot het Groenkerkhof en openden Kiel en Stuivenberg de kerkhofpoorten. Toen ook Stuivenberg zelf rond 1875 midden in de woonwijk kwam te liggen, nam Kiel haar plaats als stedelijke begraafplaats over. Veel belangrijke monumenten bracht men naar Kiel over. Maar aan het begin van de 20e eeuw raakte Kiel ook overvol en kocht de Antwerpse gemeenteraad het domein Schoonselhof aan. Niet elke Antwerpenaar was aanvankelijk enthousiast: als het domein een parkbegraafplaats zou worden, zou de schoonheid van het gebied in het geding komen. Janlet & Schmitz, respectievelijk tuinarchitect en interieurarchitect, legden dan ook vooraf hun plannen aan de Antwerpse bevolking voor: concentrische dreven, hagen, diagonale lanen, waterpartijen, kortom “een rustoord vol vrede en schaduw”. In “Kunstenaars vrienden voorbij de dood” laat Anne-Mie Havermans achtereenvolgens Henri de Braekeleer, Guillaume Charlier, Henri Leys, Jaak de Braekeleer, Jules Pecher, Karel Verlat, Evert Larock en Arthur Pierre in één logische rij de grafmonumenten-vrienden-revue passeren.

Haar tekst leest als een detective. En passant verrast het artikel de lezer met tal van wetenswaardigheden: de herkomst van de rode letters op het graf van Evert Larock, de twee versies van de Karel Verlat-buste, het bronzen afgietsel op de Bourla-schouwburg. Tot mijn genoegen staat bij het artikel ook een afbeelding van het schilderij “De Onnozele” van Evert Larock, een ontroerend naturalistisch doek, te zien in het Koninklijk Museum Schone Kunsten, Antwerpen. Het artikel “Eigen werk op eigen graf” geeft verschuivingen aan. Niet alleen krijgen beeldhouwers meer aandacht op Schoonselhof, maar voor veel van deze kunstenaarsgraven geldt - en ik citeer Havermans: ”De taal van de traditionele symbolen en attributen is vervangen door de tastbare werken zelf, door beelden en citaten”. Havermans besteedt daarbij uitgebreid aandacht aan Nicole van Goethem, Alfred Ost, Julius de Geyter en Jef van Hoof, Joris Minne, (vervelend dat de foto van die laatste op zijn kop staat afgedrukt). Het artikel eindigt met citaten op de monumenten van Marnix Gijsen en Herman de Coninck. Jammer is dat zij de mooiste tekst, namelijk die van Walschap, niet opneemt. Maar zij maakt het goed bij me door ruim aandacht te besteden aan het monument voor Theodoor Verstraete, een ‘van’ de vzw Grafzerkjesmonumenten. Overigens, ook maakte de al genoemde Charlier een monument voor Verstraete: het kwam vanwege het enorme formaat niet op Schoonselhof terecht, maar in het Stadspark. Dit bijna onnavolgbaar mooi uitgevoerde nummer van Openbaar Kunstbezit Vlaanderen besteedt verder aandacht aan Père Lachaise, Steenhouwersbedrijf Cl. Jonckheer Fils, de vermoorde socialisten Pot en Grijp, de monumenten voor Louis Dousselaere, Leopold de Wael en dat van Ridder Smidt van Gelder. En aan spoken op het kerkhof, funeraire symbolen, de natuur in het park en… aan vzw Grafzerkje! Dit OKV-nummer wordt een collectors item …
Piet Vernimmen - Dit artikel verscheen in de Nieuwsbrief Nr. 21 - januari 2005

Parkbegraafplaats Schoonselhof: vzw Grafzerkje verkreeg een korting zodat het tijdschrift kan aangeboden worden aan de prijs van € 5 in plaats van € 6,20. U kunt uw exemplaar bij Jacques Buermans bestellen en het eventueel bij hem ophalen. Hij kan het u ook bezorgen tijdens één of andere activiteit van vzw Grafzerkje of, indien u in het Antwerpse woont, kan hij het komen afgeven. Voor verzending dient nog € 1.40, voor Nederland € 3.30 extra betaalt te worden.

Archiefbeelden Schoonselhof

Ik kreeg hulp vanuit een onverwachte hoek, Tante Kato besprak voor mij het boek Archiefbeelden Schoonselhof van Staf Schoeters, met foto’s van Bib. 18 €. Tempus Publishing Group Ltd.

Als ik in de stad ben, neem ik geregeld het gratis stadsmagazine voor Antwerpen Zone 03/ mee. Zo ook het nummer van 8 december waarin Jacques Buermans en Staf Schoeters broederlijk verenigd zijn in een Schoonselhof-interview. De eerste -ik noem buurman Jacques altijd de buurman van het Schoonselhof en soms Sjakie van den hoek- hoef ik niemand voor te stellen, de tweede ken ik van enkele thrillers, die ik met plezier gelezen heb. Ik hield vooral van Ochrana (1994), een boek dat zich deels afspeelt in het Antwerpen van de Wereldtentoonstelling van 1885. Aanleiding van het dubbelinterview was het verschijnen van Staf Schoeters’ fotoboek “Archiefbeelden Schoonselhof”.

Toen ik buurman Jacques feliciteerde met het artikel in de 03 vroeg hij schoorvoetend of ik het nieuw verschenen boek wou bespreken. Vlug als kwik als hij is, zat geen uur later een exemplaar in mijn brievenbus. De enige Schoonselhof-boekjes die ik tot nu toe kende waren die van Jean Emile Driessens & Renaud (1993) en uiteraard het gratis wandelgidsje van de Stad Antwerpen (2000). Méér werken zullen binnenkort gepubliceerd worden maar ik was prettig verrast met het exemplaar van Staf Schoeters en Bib. Ik was gecharmeerd door de sepia foto op de omslag, die bracht mij direct in de Allerheiligensfeer uit mijn kindertijd, toen er alleen grote witte (en gele?) chrysanten bestonden, toen een bloempot nog in gazettenpapier verpakt werd, toen het begin november zeer koud was en men vreesde dat de witte chrysanten ros gingen uitslaan van de vorst. Jammer dat nergens vermeld wordt waar en wanneer die foto genomen werd. Ik heb de krant rond de bloempot met een vergrootglas bestudeerd en kan er hoogstens een Innovation-reklame op veronderstellen. Is het jongetje tussen oma en opa de kleine Staf Schoeters?

Het fotoboek zelf is niet retro. Het 128 bladzijden tellende werk telt maar liefst 226 foto’s, een serieuze opdracht! Begraafplaatsen zijn een dankbaar onderwerp maar zeer moeilijk in beeld te brengen: nooit zijn de omstandigheden optimaal, altijd valt ergens een schaduw, vaak die van jezelf, een plant woekert, het licht valt verkeerd, andere graven staan in de weg, het graf is te groot, te hoog of te laag, de tekst is niet te lezen, enz... Kortom: de levenden die de grafzerken ontwerpen, bestellen en uitvoeren maken het de fotograaf niet makkelijk. Hoe vaak heb ik, gewone amateur, niet staan vloeken omdat ik het er niet op kreeg. “Archiefbeelden Schoonselhof” is tot nu toe het meest uitgebreide Schoonselhof-fotoboek, de meest complete gids. Het handige, soepele formaat is ideaal voor een rondwandeling. De teksten zijn kort en krachtig. Ik, Kato blijf natuurlijk met honger zitten. Zoals U misschien al weet, bestudeer ik meestal één graf in de diepte (!) en vertel ik honderduit over de mens die er begraven ligt. Volgens mij had iets meer informatie, iets meer biografische gegevens best gemogen. Ook bij hoofdstukken 4 en 5 knort mijn maag: ik had er liever meer perkvermelding bij gezien. En dan nog wat: een personenregister zoals in het gidsje van 1993 is zeer handig.

Over de kwaliteit van foto’s en druk kan en wil ik niet oordelen. Ik zou enkele dingen anders doen: de schattigste kariatiden aller tijden van onze Nicole van Goethem (p. 72) zou ik in close-up brengen. Waarom is het graf van Renier Van Der Velde (p. 50) landschap afgedrukt ipv portret? Ik mis het graf en de “chocoladeletters” van chocolatier Burie. Maar hoedje af voor het werk van jaren. Dat er lang aan dit fotoboek gewerkt is wordt o.a. geïllustreerd op bladzijde 55 waar men Paul Van Ostayens graf met twee verschillende begroeiingen ziet. Mogelijk is de tekst van Victor Driessens (p. 34) een tijdje geleden geschreven want er wordt nog verwezen naar “thans K.N.S.”. Vermoedelijk dateert de laatste foto van zomer 2004: het pas gedolven graf van Freddy De Vree ligt nog onder de bloemen bedolven. Nooit kan zo’n boek afraken of volledig zijn. De laatste letter is geschreven, de laatste foto is genomen en ziedaar: er wordt een herdenkingsmuur voor uitgestrooiden gebouwd tegenover het crematorium. Zelfs in de dood kan men niet bijblijven.

Tot slot : ik leg de drie foto’s van Ferre Grignards grillige grafsteen naast elkaar en kies voor stadsfotograaf Michel Detobel. Nu wachten op het product van het duo Havermans-De Keyzer.
Tante Kato - Dit artikel verscheen in de Nieuwsbrief Nr. 21 - januari 2005

Archiefbeelden Schoonselhof: vzw Grafzerkje verkreeg een korting zodat het boek kan aangeboden worden aan de prijs van € 14 in plaats van € 18. U kunt uw exemplaar bij Jacques Buermans bestellen en het eventueel bij hem ophalen. Hij kan het u ook bezorgen tijdens één of andere activiteit van vzw Grafzerkje of, indien u in het Antwerpse woont, kan hij het komen afgeven. Voor verzending dient nog € 1.40, voor Nederland € 3.30 extra betaalt te worden

Op de plaats rust

Ton Vingerhoets schreef een boek “Op de plaats rust, mijmeren op de mooiste kerkhoven”. Hij bekijkt begraafplaatsen als een oord waar men tot rust kan komen, kan wandelen of zitten soezen en vooral fantaseren over de namen op de grafstenen en de mensen die eronder liggen. Hij beschouwt ze als recreatieoorden bij uitstek en schreef impressies van kerkhoven over de hele wereld.

Vingerhoets is niet, en wil dit ook niet zijn, volledig. In zijn uitgebreide “verantwoording” noteert hij wat hij allemaal nog had kunnen schrijven. Je vindt in het boek niets over Père Lachaise, een enkele vermelding over het Weense Zentralfriedhof en maar weinig over Highgate. Toch is het boek een aanrader. Niet alleen omdat het boek zeer vlot leest maar zeker omdat Ton Vingerhoets soms zeer verrassend uit de hoek komt. Hij laat ons kennismaken met zijn “topbegraafplaatsen”. Als zijn onbetwiste nummer één staat het, voor mij onbekende, kerkhof van Painswick in Groot-Brittannië. Maar Ton spreekt daar met een enthousiasme over dat je geneigd bent je koffers te pakken en er heen te trekken. En wat gezegd van een Nederlander die Schoonselhof op nummer twee plaatst? Onze vriend Guus Rüsing zal tevreden zijn om te vernemen dat Roermond de top drie vervolledigd. Ton Vingerhoets is op de hoogte van wat De Terebinth uitspookt en hij kent verdorie ook Grafzerkje. Hij heeft wel, een opmerking die ik nog hoorde, een probleem met het feit dat wij ons “grafzerkjes” noemen.

Interesse? Gauw aanschaffen. Ton Vingerhoets, Op de plaats rust, Uitgeverij Ten Have, ISBN-nummer: 90 435 0961 2. Prijs € 19.90.
Dit artikel verscheen in de Nieuwsbrief Nr. 19 - september 2004

Innig, een “innig” boek met tanka’s en foto’s