Evere had wel op meer belangstelling mogen rekenen

Zaterdagmorgen, regen, en nog wat “last minute” afzeggingen wat maakte dat er slechts negen mensen, waaronder dan nog twee niet-leden, het rotweer trotseerden. Maar eens onze allercharmantste Cecilia gestart was hield het op met regenen. Zal natuurlijk wel te maken hebben met Cecilia. Gewoonlijk start de “geschiedenisles” met onze vriend Jozef II maar Cecilia ging nog een stap verder terug in de tijd. Zij vertelde dat in Brussel een aantal parochies grond aankochten om een begraafplaats op te richten. Dit geschiedde in de nabijheid van waar wij ons nu bevonden en werd “de begraafplaats van de vier parochies” genoemd. Na onze “obligatoire” Jozef II vertelde onze gids over Napoleon die in 1804 bepaalde dat begraafplaatsen open gesteld dienden te worden voor alle gezindten. De begraafplaats waar we ons nu bevonden dateert van 1877. Toen 30 hectare groot, in 1888 reeds uitgebreid tot 45 hectare.

De eigenlijke rondleiding startte bij het graf De Graeve waar de symboliek van de moeder en kinderen tentoongesteld werd. Vlakbij religieuze symbolen op het graf De Villers. Op het graf Van Helmond stond de weldadigheid symbool. Een schaar om de overtollige klimop te snoeien zou hier wonderen doen. Een eerste monument met art nouveauelementen troffen we aan bij de familie Günther, eigenaars van een pianofabriek. Bij het monument voor Annette Bellot schrok Cecilia zich een hoedje: de treurende vrouwenfiguur bleek gestolen te zijn. Gelukkig bezit ik in mijn fotoarchief nog een afbeelding van het, toen nog, volledige grafmonument.

Een eerste groot monument was dit voor de Franse slachtoffers van de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871. Symboliek met afgedekte urne bij Reallier met daarnaast een obelisk, Verhassel.

De beeldengroep op het grafmonument Bricout bleek op wandel te zijn maar dit had te maken met het feit dat er een boom op de beeldengroep gevallen was. Amper enkele honderden meters van het Franse monument voor de oorlog van 1870-1871 stonden we oog in oog met Germania, de figuur die het monument voor de Duitse gesneuvelden siert. Op hetzelfde rondpunt wees Cecilia ons op een mooi monument: een meisje biedt bloemen aan. Het is het graf van een jonggestorven onderwijzeres. Rode graniet met art nouveauinvloed op het graf voor Rodolphe Wytsman.

En wat te denken van de grafmonumenten Aubanel en Waeyenburgh? Dankzij het dagblad Le Soir kreeg Jeanneke Van Calck een mooie laatste rustplaats. Jeanneke werd vermoord, amper negen jaar oud, de moordenaar werd nooit gevonden.

Na een bezoek aan de slachtoffers van de brand in het grootwarenhuis Innovation gingen we eens een kijkje nemen bij de meer dan 1100 Duitsers, slachtoffers van twee wereldoorlogen. Beeldhouwer Theunis ontwierp een knap monument voor de gefusilleerden. Het grote mausoleum Bischoffsheim zagen we op het uiterste punt van de begraafplaats. Cecilia vertelde dat de nabestaanden vroegen om het mausoleum te bestemmen voor het begraven van de armen van de stad Brussel, de stad weigerde dit aanbod. Bij het volgende monument zette ik, ongewild, Cecilia Vandervelden op het verkeerde been. Zij begon met te zeggen dat we bij de socialistische voorman stonden en ik vulde aan met Emile Vandervelden er nog bij grappend dat hij familie was van onze gids. Cecilia vertelde het hele verhaal dat het originele grafmonument ontworpen werd door Georges Minne maar dat het geweigerd werd omdat er twee naakte mannen op het ontwerp stonden. Er werd dan maar gekozen voor een ontwerp van beeldhouwer Van Biesbroeck. Allemaal heel nuttige informatie die volledig klopte.

Allen stonden we bij de laatste rustplaats van de socialistische voorman … Jean Volders. Vlakbij een ontwerp van Victor Horta voor de familie Verheven. Vandaar trokken we naar het rondpunt van de burgemeesters. Hier liggen onder meer burgemeester De Brouckère en burgemeester Anspach maar ook Theodoor Verhaegen, stichter van de Brusselse universiteit en vrijmetselaar te zien aan de symboliek. Schilder Jacques Louis David, na Napoleon verbannen uit Frankrijk en zijn laatste jaren in Brussel slijtend, ligt hier onder een obelisk. De Franse kunstschilder zijn hart werd begraven op Père Lachaise. Strubelle kreeg een mooi grafmonument.

De kers op de taart was het gigantische monument van de hand van Jacques de Lalaing voor de Britten die sneuvelden in Waterloo. Een monument welke ook een crypte bevat. Na nog een blik geworpen te hebben op de, nog mooi intact zijnde, grafkapel voor de bankiersfamilie Halot was het bezoek afgelopen. Ons aller Cecilia kweet zich eens te meer voortreffelijk van haar taak en de weinige deelnemers waren meer dan tevreden.

In de rand kan u jullie ook meegeven dat onze Johan Moeys een echt gesofisticeerd spionagetoestel op de kop had kunnen tikken waardoor hij onopgemerkt foto’s kon nemen. Ideaal om te fotograferen op begraafplaatsen waar dit verboden is. Onze Johan legde een gedeelte van de groep vast, de schrik der Brusselse begraafplaatsen: Cecilia en Johan ontdekte zelfs een dakloze die in zijn nachtrust verstoord werd door het lawaai van voornoemde Cecilia (grapje!).

Jacques Buermans
Foto's 1 tot en met 28 van Jacques Buermans; foto's 29 tot en met 31 van Johan Moeys.
Dit artikel verscheen in Nieuwsbrief 48, mei 2009