Budapest en zijn begraafplaatsen?
Ondertitel: wanneer Buermans eens een offday kent.
Ondertitel 2: als het eenmaal verkeert loopt … Murphy en zijn wet weet je?

Zoals een groot deel van jullie weten maak ik regelmatig trips met mijn Haremm (Heer Alleen Reist Enkel Met Meisjes). Nu stond een vijfdaagse Budapest op het programma en besloten werd om een volledige dag uit te trekken om al dat funeraire moois te ontdekken. Thuis had ik reeds een Duits boekje met een drietal rondleidingen op evenveel dodenakkers vertaald, de plannetjes gekopieerd en opgezocht hoe er te geraken. Dus die woensdag stapten Ria, Rina en ikzelf (het funeraire luik van de Haremm) blijgezind op weg met de bedoeling drie begraafplaatsen met evenveel Joodse afdelingen met een bezoek te vereren. We kochten een dagticket voor het openbaar vervoer. Prachtig idee zo zou later blijken. Vooraf werd nogmaals uitgekiend hoe we van de ene begraafplaats naar de andere konden geraken. We starten bij het Farkasreter Temeto op het grondgebied van Buda. Een rommelige begraafplaats echt chaotisch. Er kwam dan nog bij dat de auteur van het boekje over dodenakkers van Budapest blijkbaar … een kangoeroe moest geweest zijn. Hij wipte van de ene zijde van de begraafplaats naar de andere zijde van Farkasreter. Ben ik nu fout als ik het volgende verwacht? Een rondgang start aan de ingang, doet de belangrijke grafmonumenten aan en eindigt bij het startpunt. Niets van dit alles. Blijkbaar een Hongaarse kwaal want ook in een aantal van de reisgidsen werd ook maar van de hak op de tak gesprongen. Toch nog enkele beelden geschoten zoals een beeld voor dirigent Karoly Guyrkoczy, mooie monumenten zoals Corita, Richard, Panczel Mihaly, een amfoor op het graf van schrijver Gabor Devecseri. Ook zagen we een recente bijzetting en een typisch Hongaars grafteken.

De bekendste bewoners van Farkasreter vonden we op het eind van onze rondgang. Componist en musicoloog Zoltan Kodaly, dirigent Gyorgy Solti en componist Bela Bartok werden door ons met een bezoek vereerd.

De naastgelegen Israëlitische begraafplaats zag er volgens een aantal foto’s uit het boekje prachtig uit. Het bijhorend plan zou ons de weg wel tonen. Vreemd want op één afbeelding na bleek niets van al dat moois hier te vinden. Rina trok haar stoute schoenen aan en vroeg aan de uiterste vriendelijke bewaarder waar deze juweeltjes van funeraire kunst te vinden waren. Uit wat Rina kon opmaken, want naast Hongaars spreekt de meerderheid hier geen enkele andere taal, bleek … dat het foto’s waren van een andere Joodse begraafplaats van Budapest. Twee foto’s bleek hier de magere oogst. Er werd nog eens goed om gelachen: iedereen kan zich wel eens vergissen, ook Buermans.

Dan maar naar begraafplaats drie en vier: Rakoskereszturer Temeto, let op de schrijfwijze. Thuis had ik al opgezocht en uit een vorig bezoek herinnerde ik mij nog dat de begraafplaats vlakbij een tramlijn lag. Die thuisinformatie leverde op dat “Rakosk. Temeto”, zoals het afgekort werd, te bereiken was via tramlijn 28. Toch even in het hotel gecheckt en, geluk dat ik had (?), de man achter de balie woonde vlakbij de begraafplaats. Hij noteerde voor mij “Rakosp. Temeto”, aandachtig lezer zoek het verschil, te bereiken via een tram die in de omgeving stopte waarna enkele straten te voet dienden afgelegd te worden. Vreemd, zo herinnerde ik het mij niet. Zekerheid is de moeder van de funeraire porseleinwinkel dus vooraleer op stap te gaan informeerde ik eens in het metrostation vlakbij het hotel: u geraakt er makkelijkst met bus 196. Keuze te over dus. “Wie van de drie” en we opteerden voor keuzemogelijkheid drie. Aangekomen, plan bovengehaald en wat stelde Ria vast …het klopte van geen kanten. Wij naar het informatiebureel. Drie dames keken ons aan omdat ze blijkbaar voor het eerst van hun leven drie toeristen op hun dodenakker zagen. De cheffin werd er bij gehaald en wat bleek, juist, we stonden op Rakospalotai Temeto in plaats van op Rakoskereszturer Temeto. Beide begraafplaatsen liggen dan nog eens zo verder uit mekaar (wij bevonden ons links bovenaan op de kaart van Budapest en we moesten naar rechts onderaan – de begraafplaats stond zelfs niet meer op de kaart). De vriendelijk cheffin loodste ons, met de hulp van de drie dames, feilloos, (eerst met de bus, dan met de tram om te eindigen met een volgende tram) naar Rakoskereszturer Temeto. Weer hetzelfde liedje: onze kangoeroe slaagde er niet in om een degelijke route uit te stippelen. Deze begraafplaats is dan ook immens groot en de voornaamste trekpleister, het graf voor Imre Nagy terechtgesteld na de Hongaarse revolutie van 1956 en slechts in 1989 hier herbegraven, bevindt zich helemaal achteraan de begraafplaats. Twee kilometer stappen vonden we van het goede te veel dus lieten we de man liggen en schoten enkele beelden vlakbij de ingang van Koté Bela, een zigeunerkoning, een grafmonument voor Hongaarse soldaten en het graf van Endre Thek, een meubel- en klavierfabrikant. We besloten maar om een kijkje te nemen op de Israëlitische begraafplaats, die met de prachtige beelden weet u nog? Hier was het weer een hele opgave om iemand te vinden die ons kon vertellen of het Joodse gedeelte in de linkse of de rechtse richting van Rakoskereszturer Temeto lag. Het werd uiteindelijk naar rechts. Na enkele honderden meter eindigde het overwoekerde paadje bij een tramhalte. Een enthousiaste kerel, had nog nooit van zijn leven een toerist gezien, maakte ons duidelijk dat we hier op de tram dienden te wachten om, na één halte, de Israëlitische begraafplaats te bereiken. Volgens ons had hier in jaren geen tram gereden maar niks daarvan, na enkele minuten verscheen er een. We stapten af om … een gesloten Joodse begraafplaats aan te treffen. Zo ging het vlug. Reeds vijf begraafplaatsen bezocht (?) nog twee te gaan.

We besloten om eerst de Israëlitische begraafplaats van Kerepesi te bezoeken. Goed gedacht want we werden er verwelkomd door een gigantische Duitse herder, ook hier werd blijkbaar evolutie gemaakt, die ons duidelijk maakte dat we hier niet welkom waren. Gelukkig maakte de begraafplaats Kerepesi veel goed. Ordelijk, mooi onderhouden. Gewapend met enkel het plan, we hadden genoeg van de kangoeroewandelingen uit het gidsje, zagen we joekels van grafmonumenten. Wat gedacht van het mausoleum voor Lajos Batthyany, de eerste onafhankelijke minister-president in 1849, een ontwerp van Albert Schickedanz. Op perk 22 werden de resten van de in Engeland overleden Mihaly Karolyu, president in 1918, een monument van Lajos Skoda, begraven.

Vrijheidsstrijders van 1848 – 1849 omringen het mausoleum voor Lajos Kossuth, een ontwerp van architect Kalman Gerster. Mausoleum voor Ferenc Deak, de politicus die de “wijze van het vaderland” genoemd werd.

Wat te zeggen van het pantheon van de arbeidersbeweging?

Enkele mooie “onbekende” beelden waaronder ook een, erbarmelijke slechte, kopie van de fameuze “engel van Staglieno”. Beeld voor de familie Deszo.

Een geopende oester met parel voor Martinyi Pal. Een mooie engelfiguur voor Haltenberger. Prachtig beeld voor Sipocz.

Mahunka met een vrouwenfiguur. Kerepesi is ook de laatste rustplaats van een aantal, min of meer, bekende figuren. President Janos Kadar kreeg een centrale plaats toebedeeld. Op de hoek van perk 29 een monument uit Carraramarmer voor de romantische dichter Karoly Kisfaludy.

De familie Gerbeaud van het gelijknamige koffiehuis ligt onder een groot monument. Toneelspeelster Lujza Blaha, de nachtegaal van de natie, ligt onder een werk van Elemer Fulop. Op het eind van onze rondgang vonden we de arcaden met onder meer een mooie koepel in mozaïek en een prachtig beeld op het graf Kilian. Nog een blik op twee, of waren het er drie (?), marmeren beelden?

Moe maar voldaan keerden we terug naar het hotel. We konden gelukkig nog goed lachen met al de “miserie” die ons overkwam als we het dan toch niet kunnen waarmaken als “funerair” deskundige kunnen we altijd nog solliciteren voor een functie van “deskundige van het openbaar vervoer in Budapest”.

Jacques Buermans
Foto’s (RV) = Ria Vaes, (RR) = Rina Reniers, (JB) = Jacques Buermans
Dit artikel verscheen in Nieuwsbrief 50, juli 2009